Social Design Utrecht

Bij onderzoek naar social design in Utrecht kom je al snel op het identiteitsvraagstuk van de stad. De wederkerende discussie over de ontwikkeling van Utrecht als metropool versus een meer behoudende koers en het koesteren van kleinschaligheid in Utrecht - de zogenaamde ‘identiteitscrisis’ waar soms aan wordt gerefereerd - maakt nieuwsgierig naar de ziel van de stad.

Door buitenstaanders uit Amsterdam, Rotterdam en Den Haag wordt het vierde Randstadbroertje vaak als een beetje een gezapige stad betiteld, ‘weinig vernieuwend’, ‘weinig prikkelende impulsen’, ‘gebrek aan underground circuit’. Waarop is dit gebaseerd?

In onderzoek naar het economisch belang van de creatieve klasse (Atlas voor Gemeenten, 2004) wordt de stad Utrecht aangeduid als creatieve hoofdstad van Nederland: 33 % van de bevolking is werkzaam in de creatieve industrie. Daarmee staat echter niet vast dat al deze creatieve professionals ook in de stad zelf werkzaam zijn. Aan initiatieven van bewoners lijkt daarnaast geen gebrek. Buiten overheid- of bedrijfsgestuurde initiatieven blijken er zelfs opvallend veel initiatieven vanuit bewoners te komen. Daar waar wel wordt gesproken van het 21ste eeuwse citizenship hoef je in Utrecht maar te kijken naar de respons op referendum ontwikkeling stationsgebied (meer dan 65%), de vele aanvragen van wijkbewoners of –comités (4.643 gehonoreerde aanvragen) op het Utrechtse Leefbaarheidsbudget van 2008, de De VIPbus, de activiteiten van Nieuw Utrecht of de oprichting van Transition Town Utrecht om te zien dat veel Utrechters betrokken zijn bij wat er in hun stad gebeurt. (De initiatieven spelen wel vaak op wijkniveau, waardoor ze wellicht niet meteen zichtbaar zijn voor buitenstaanders. Speelt de wijk in deze stad wellicht een grotere rol dan elders, doordat het centrum doorkruist wordt door zovele auto-, water- en spoorwegen; doordat de buitenring van Utrecht is samengesteld uit een VINEX wijk die fysiek niet direct aansluit bij de eerder bestaande stad en dorpjes die gaandeweg zijn opgeslokt door de gemeente?)
Ook culturele en wetenschappelijke instellingen als Expodium, Walter Maas Huis, Tumult, Studium Generale Universiteit Utrecht, CCAA, MaHKU, Beyond, Aorta en het Utrechts ArchitectenCafé richten zich onder meer op locale ontwikkelingen en interventies in de stad. Daarmee geven ze inspiratie voor het vinden van nieuwe sociale verbindingen of aanpassingen in de publieke ruimte. En zonder twijfel gebeurt er zo veel meer waar ik geen weet van heb.

Maar het zijn niet alleen deze initiatieven en organisaties die de sociale verbindingen en invulling van de publieke ruimte bepalen. Vanuit gemeenschappelijke voorkeur of beleving bestaan er gigantisch veel netwerken die mede vormgeven aan de publieke sociale ruimte, maar voornamelijk voor de betreffende groep zichtbaar zijn: geloofsgemeenschappen, politieke gemeenschappen, immigranten, jongeren, ouderen, studenten, mannen, vrouwen, dierenliefhebbers, groepen die een liefhebberij als hobby, kunst, sport, natuur delen, enzovoort.
Door internet worden niet alleen virtuele maar ook fysieke netwerken meer zichtbaar. Deze zichtbaarheid kan leiden tot openheid die op zijn beurt een bodem geeft voor wederzijdse inspiratie, beweging en innovatie. Vanuit Utrecht Manifest willen we op deze site graag een plek bieden waar de verschillende groepen hun ideeën over de stad kunnen delen.