Over de Biënnale

Utrecht Manifest
Tweejaarlijks podium voor design en maatschappij

Utrecht Manifest is een tweejaarlijks cultuurevenement in en rond de stad Utrecht. De manifestatie heeft een multidisciplinair karakter. In het hart van de biënnale staan de vakgebieden vormgeving en architectuur die een sturende rol spelen bij de programmering van het evenement. In de programmering zoekt de Stichting Utrecht Biënnale aansluiting bij andere domeinen van de cultuur: de podiumkunsten, de literatuur en ook het politiek-maatschappelijke debat.

Positie
Deze keuze vloeit voort uit de ontwikkeling die Utrecht Manifest sinds de aanzet in 2003 en de ouverture in 2005 heeft doorgemaakt. In vogelvluchtperspectief tekent zich de volgende ontwikkeling af. Het evenement begon vanuit een heroriëntatie op het modernisme – een stroming in de kunst die sinds de vroege 20ste eeuw een schokgolf door de cultuur en de samenleving stuurde. In de persoon van Gerrit Rietveld, maar ook in de productie van meubelfabrikant Pastoe is de Utrechtse verwevenheid met het modernisme tot op de huidige dag voelbaar. Juist in de eerste jaren van 21ste eeuw herleefde bij veel kunstenaars en ontwerpers de belangstelling voor het modernisme. In 2003 waren zij degenen die in de tentoonstelling ‘NU. Pastoe 90 jaar’ op de relevantie van dat erfgoed reflecteerden. Met de tentoonstelling, gehouden in het Centraal Museum, werd het fundament voor Utrecht Manifest gelegd.
In 2005 volgde de ouverture van de biënnale: een verkenning van de actuele thematieken in de vormgeving, waarbij Utrecht Manifest uitdrukkelijk koos voor het domein van het geëngageerde ontwerperschap. Vanuit welke legitimatie benaderen ontwerpers en architecten hun werk? In hoeverre laten zij zich leiden door historische voorbeelden, of juist door de druk van de hedendaagse markt? Hoe kiest een ontwerper positie in het streven naar producten met een zekere duurzaamheid en betekenis.
Tijdens de voorbereiding van de editie 2005 werd ervoor gekozen om Utrecht Manifest het karakter te geven van een onderzoekend evenement. Waar veel biënnales vooral een toonkamer bieden, wil Utrecht Manifest zich opwerpen als een biënnale die liever vragen stelt, dan antwoorden presenteert. Liever ondervraagt dan onderwijst. Vandaar dat het evenement heel uitdrukkelijk een beschouwende, reflectieve taak op zich wil nemen, naast een meer publieke, tentoonstellingsgerichte benadering. Onderzoek en reflectie moeten bijdragen aan het ontwikkelen van nieuwe thema’s en interessegebieden voor de biënnale.
In 2007 leidde dat tot een enigszins aangepaste definitie voor de Utrecht Manifest, vastgelegd in de ondertitel: Biënnale voor Social Design. Daarmee werd de volgende inhoudelijke verfijning aangebracht. Van modernisme was de plaatsbepaling eerst toegespitst op engagement, en vervolgens op het ontwerpen met een sociale ambitie. Want dat is waar Utrecht Manifest 2007 over ging. Zowel in het symposium en de workshops in het programma Onderzoek en Reflectie, aangestuurd door Hestia Bavelaar en Gert Staal, als in het tentoonstellingsprogramma dat Ed Annink samenstelde.